Bası Yaraları (Yatak Yarası)

Alt

Bası Yaraları (Yatak Yarası)

Halk arasında, dekübit, basınç ülseri veya yatak yarası olarakta bilinmektedir. Vücudun özellikle kemik çıkıntılarının bulunduğu yerlerde, sadece basınç ya da, sürtünme ve basıncın birlikte sebep olması ile dokunun oksijensiz kalarak beslenememesi ve buna bağlı olarak meydana gelen doku hasarı sonrası oluşan yaradır.



Bası Yarasının (Basınç Ülserleri) Oluşma Sebepleri Nelerdir?

• Sürekli basınç,

• Sürtünme,

• Yırtılma,

• Nem (ıslaklık),

• Yetersiz bakım,

• Düzensiz beslenme,

• Aşırı zayıflık,

• Obezite,

• Kansızlık,

• Diyabet ve benzeri kronik sistemik hastalıkların varlığı,

• İdrar-gaita inkontinansı(teması),

• Protein, C vitamini ve çinko eksikliği,

• Normal kan ya da lenfatik dolaşım bozukluğu,

• Bilincin açık ya da kapalı olması,

gibi durumlar Bası Yaralarının (Basınç Ülserlerinin) oluşmasına neden olur.






Özellikle İmmobil hastalarda; felç, demans, alzheimer gibi nörolojik sebeplerden dolayı yatağa ya da tekerlekli sandalye ye bağımlı olan hastaların vücutlarının belirli bölgelerinde, sürekli yatmaya ya da oturmaya bağlı basınç oluşur. Oluşan bu basınç sebebiyle kapiller dolaşım bozulmaya başlar. Kan dolaşımı bozulması sebebiyle basınç alan bölgedeki kan azalır, doku beslenemez, bu nedenle o bölgedeki deri ve deri altı hücrelerinin öldüğü ve bası yarasının oluştuğu gözlemlenir.

Bası Yarasının oluşmasında en büyük etken, hastayı uzun süre aynı pozisyonda yatırmak ve sık pozisyon vermemektir. Ayrıca; vücut bakımındaki hatalar ve düzgün beslenmeme de etkenlerdendir.



Eğer yatağa bağımlı bir hastanız varsa bu tarz yaralarla karşılaşmamak için 1-2 saatlik doğru bakım eğitimi alarak bu zor süreci önleyebilir, hastanıza daha kaliteli ve sağlıklı bir bakım verebilirsiniz. Unutmayın! Önlemek tedavi etmekten daha kolay ve daha ucuzdur.

Bası Yarasının Oluşmasını Önlemek için Neler Yapılmalı;

Hareketliliğin sağlanması; eklem sertliklerinin oluşmaması, kas kaybının önlenmesi ve kan dolaşımının artırılması açısından önemlidir. Yatak içi ya da dışı fizik tedavi hareketleri ve egzersizler yaptırılmalıdır.

Pozisyon Değiştirme; öncelikli olarak kalça ve topuk gibi riskli bölgelerde basının azaltılması için hastanın pozisyonu düzenli olarak en fazla 2 saatte bir değiştirmelidir.

• Hastanın yatağa temas eden vücut bölgeleri ve yan yatan hastada dizler gibi vücudun birbirine temas eden bölgeleri kızarıklık açısından sık sık kontrol edilmelidir. Geçmeyen kızarıklığın basınç ülseri başlangıç aşaması olduğu unutulmamalıdır. Hasta sırt üstü pozisyonda ya da oturur pozisyonda ise topuklardaki basıyı ortadan kaldırmak için mutlaka bacakların altına, yan yatan hastada dizlerin arasına yastık konulmalıdır.

• Belli periyodlarda kan takibi yapılmalı, kilo artışı veya azalışının tespitine yönelik kol ölçümü yapılmalı, düzenli sıvı alımı sağlanmalıdır.

Yatak takımları günlük değişmeli ütülü ve gergin olmalıdır. Hasta cildine temas eden dikiş ya da kat izi olmamalı hasta altı ıslak kalmamalı vücut nemlendiricisi kullanılmalıdır.

Beslenme Takibi; siz hastanızın yeterince beslendiğini ya da yediğini düşünebilirsiniz ama gerçek böyle olmayabilir. Hastanın genel durumuna göre belli periyodlarla kan alınarak hastanın kan miktarı, vücuttaki ödem miktarı, böbrek değerleri, baslenme değerleri Total Protein ve Albümin değerleri gibi önemli olan birçok değer takip edilmeli eksildiğine yerine konmalı ki hastanın organları dokuları yeterince beslenebilsin görevlerini yapabilsin.

Koruyucu Destek Yüzey Kullanımı; bası yaralarını önlemede, basıyı azaltmak için yatakta ya da tekerlekli sandalye üzerinde çok farklı destek yüzeyler kullanılabilir, kullanılmalıdır. Bu alanda oldukça geniş ürün çeşitliliği bulunmaktadır. Burda tercihi hastanın genel durumu ve alım gücü belirlemektedir. Tavsiye etmediğimiz baklava şeklinde yüzeyi muşamba olan, içinde hava akışı olmayan havalı yataklardır ki bazen bu yatakların dahi bası yarasına neden olduğu gözlemlenmiştir. Tercih edilmesi gereken havalı yataklar boru tipi air sistem, yüzeyi antibactariyel kumaşlarla kaplı silinebilir havalı yataklardır. Bunların yanıda küp küp olan bası bölgelerinde çıkartılabilir ve dolaşım hızlandıran masaj yapan yataklar, yine çok geniş alanda basıncı nerede ise sıfırlayan ve bölgesel olarak indirip şişirilebilir yataklar, hava üflemeli, kendi kendine pozisyon verebilen ya da içi tamamen su dolu bir sürü çeşitte yatak ve minderler bulunmaktadır.


Örnek Vaka 1 – Demans hastalığına bağlı kalça bası yarası

Demans nedeni ile yatağa bağımlı olan ve PEG’den beslenen hastamızın 19 cm ebatlarda ve enfekte olan yarası modern yara bakım ürünleri ve VAC (negatif basınç cihazı) ile evinde tedavi edilmiştir.


Örnek Vaka 2 – Demans-Alzheimer hastalığına bası yarası


89 yaşında Demans-Alzheimer nedeni ile 3 aydır yatağa bağımlı ve beslenme bozukluğu olan kadın hastanın 15 gündür her iki ayak topuğunda basıya bağlı yatak yarası oluşmuş. Hastanın cerrahi debritman ile enfeksiyonlu ölü dokuları temizlendikten sonra özel yara bakım ürünleri kullanılarak 2 ayın sonunda tamamen iyileşmesi sağlandı.


Örnek Vaka 3 – Demans hastalığına bağlı bası yarasÖrnek Vaka 3 – Demans hastalığına bağlı bası yarası


71 yaşındaki hastamızın Demans nedeni ile sürekli tekerlekli sandalyede oturmaya bağlı kalça kısmında bası yarası oluşmuştur. Ölü ve enfekte dokuları temizleyip VAC (Negatif Basınç Tedavisi) uygulayarak iki ayın sonunda tamamen iyileşme sağlanmıştır.



Deniz YAHCI

Yara Bakım Uzmanı Hemşire