Halk arasında, dekübit, basınç ülseri veya yatak yarası olarakta bilinmektedir. Vücudun özellikle kemik çıkıntılarının bulunduğu yerlerinde tek başına basınç ya da sürtünme ile basıncın birlikte sebep olması ile dokunun oksijensiz kalarak beslenememesine bağlı oluşan doku hasarı ve yara oluşmasıdır.

Nedenleri nelerdir?

1-HASTAYA BAĞLI NEDENLER

-Hareket azlığı/hareketsizlik
-Kas aktivite kaybı
-Yetersiz ve dengesiz beslenme
-İdrar veya dışkı tutama
-Yetersiz sıvı alımı
-Yaş
-Duygusal algılama bozuklukları
-Aşırı kilo yada çok zayıf olma

HAREKET AZLIĞI

Hareket azlığına bağlı olarak kan dolaşımı yavaşlar ve oksijenizasyonun yeteri kadar olmaz bu durum bası yarası riskini arttırdığını göstermektedir.

-Hareket kısıtlılığına yol açan hastalıklarda
-Tekerlekli sandalyeye bağımlı olan felçli hastalarda
-Kalça kırığı nedeni ile yatağa bağımlı olan hastalarda

Dokulara yeterli kan ve oksijen gitmediği için bası yarası gelişim süreci hızlıdır. Ayrıca hareker azlığı kasların kullanılamaması nedeni ile zayıflamasına ve şiddetli kas ve vücut ağrılarına neden olmaktadır.

YETERSİZ VE DENGESİZ BESLENMENİN ÖNEMİ

Yara iyileşmesinde beslenme yetersizliği süreci olumsuz etkilemektedir.

Proteinler, arjinin ve glutaminin yanı sıra çinko, bakır, A vitamini ve C vitamini yara iyileşmesinde etkin olan besin öğeleridir. Özellikle protein ve albümün eksikliğinde yaralar çok daha hızlı açılır ve geç iyileşir,bu yüzden hastanın aldığı besinlere ilave olarak mama takviyesi ve destek ürünler önerilebilir.

Beslenme desteğine karar verirken bireysel değerlendirme önemlidir.

Yetersizliği saptanan besin öğesinin yerine konması süreci olumlu etkilemektedir.

YETERSİZ SIVI ALIMI

Yeterli sıvı alımının sağlanması yara iyileşmesinin maksimum düzeyde olması için önemlidir. Çünkü dehidratasyon (sıvı azlığı) kan volümü düşüklüğüne neden olmakta ve O2 ,besin öğeleri ve immün hücreler hasarlı dokuya taşınmamaktadır.

2-ÇEVREYE BAĞLI NEDENLER

•Basınç
•Sürtünme
•Yırtılma
•Isı
•Nem (cildin ıslak kalması)
•Temizlik eksikliği
•Bakım ve davranış hataları (yatma ve oturma pozisyonunun yanlış olması)
•Yardımcı malzemeler
•İlaçlar
•Elbise, ayakkabı

Çevreye bağlı nedenler aslında kaliteli bir bakım ile ortadan kalkabilecek sorunlardır .vücut bakımının düzenli verilmesi hastanın cildinin ıslak kalmaması nem dengesini korumak için düzenli olarak bakım kremleri kullanılması risk altında olan bölgeler için bariyer krem yada koruyucu ürünlerin kullanılması düzenli pozisyon verilmesi (şekil 1)

basi-yarasi1

Hastanın yatağa temas eden vücut bölgeleri ve yan yatan hastada dizler gibi vücudun birbirine temas eden bölgeleri kızarıklık açısından sık sık kontrol edilmelidir. Geçmeyen kızarıklığın basınç ülseri başlangıç aşaması olduğu unutulmamalıdır.

Hasta sırt üstü pozisyonda ya da oturur pozisyonda ise topuklardaki basıyı ortadan kaldırmak için mutlaka bacakların altına, yan yatan hastada dizlerin arasına yastık konulmalıdır.

Bir önceki yazımız olan I. ve II. Derece Yanıklar başlıklı makalemizde I. ve II. Derece Yanıklar, yanık yaraları ve yara nedir hakkında bilgiler verilmektedir.